مقدمه
احتمالا برای شما هم پیش آمده که بعد از یک روز طولانی در زیر نور خورشید، احساس کنید پوستتان داغ و قرمز شده یا موهایتان خشک و بی روح به نظر می رسد. خورشید منبع حیات و انرژی روی زمین است، اما همین منبع قدرتمند اگر بی محافظت با پوست و موی ما تماس پیدا کند، می تواند آسیب های جبران ناپذیری به جا بگذارد. شاید بسیاری از ما فکر کنیم تنها کرم ضدآفتاب برای محافظت کافی است، اما واقعیت این است که موهای ما هم به همان اندازه پوست به مراقبت نیاز دارند. در این مقاله قصد داریم شما را با دنیای فوتوپروتکشن یا همان محافظت در برابر نور خورشید آشنا کنیم. اگر به دنبال پوستی جوان و موهایی سالم و درخشان هستید، تا انتهای این مطلب با ما همراه باشید.
چرا نور خورشید می تواند خطرناک باشد؟
نوری که از خورشید به زمین می رسد، از طیف های مختلفی تشکیل شده است. دو نوع از این طیف ها به نام های UVA و UVB بیشترین تاثیر را روی سلامت پوست و مو دارند. شاید تصور کنید آفتاب سوختگی تنها خطری است که شما را تهدید می کند، اما حقیقت پیچیده تر از این حرف هاست.
اشعه UVB که به آن اشعه سوزاننده هم می گویند، عامل اصلی قرمزی و تاول زدن پوست پس از قرار گرفتن طولانی در آفتاب است. این اشعه مستقیما به DNA سلول های زنده پوست آسیب می زند و در طولانی مدت می تواند زمینه ساز انواع سرطان های پوستی شود. اما اشعه UVA از نظر بسیاری از متخصصان خطرناک تر است. این اشعه بدون اینکه کوچکترین علامتی مثل قرمزی یا سوزش ایجاد کند، به لایه های عمیق تر پوست نفوذ می کند و الیاف کلاژن و الاستین را تخریب می کند. همین فرآیند است که باعث ایجاد چین و چروک های زودرس، افتادگی پوست و ایجاد لک های تیره می شود.
جدیدترین تحقیقات نشان می دهد که حتی نور آبی ساطع شده از خورشید و همچنین صفحه نمایش گوشی ها و لپ تاپ ها نیز می تواند روند پیری پوست را تسریع کند و لک های مقاوم به درمان ایجاد نماید. پس وقتی صحبت از فوتوپروکشن می کنیم، منظور تنها محافظت در برابر آفتاب سوختگی نیست، بلکه حفاظت در برابر کل طیف نور خورشید است. برای اطلاعات بیشتر راجع به نور خورشید، پیشنهاد می شود که مقاله “خورشید؛ دوست دیرینه یا دشمن پنهان پوست؟” را مطالعه کنید.
فوتوپروتکشن پوست: سپر نامرئی شما
محافظت از پوست در برابر نور خورشید فقط به استفاده از یک کرم ضدآفتاب ساده ختم نمی شود. یک برنامه کامل فوتوپروتکشن شامل چند لایه مختلف است که باید آنها را بشناسید.
اولین و موثرترین روش، پرهیز از قرار گرفتن در برابر نور مستقیم خورشید در ساعات اوج تابش یعنی از ساعت ۱۰ صبح تا ۴ بعدازظهر است. اگر ناچار هستید در این ساعات بیرون بروید، حتما از لباس های آستین بلند با بافت متراکم، کلاه لبه دار با دور لبه حداقل ۷ سانتیمتر و عینک آفتابی استاندارد استفاده کنید.
دومین لایه محافظتی، کرم های ضدآفتاب هستند. ضدآفتاب ها به دو دسته اصلی فیزیکی و شیمیایی تقسیم می شوند. برای بدست آوردن اطلاعات کامل در مورد ضدآفتاب ها می توانید مقاله “دور دنیای ضدآفتاب در چند دقیقه” را مطالعه کنید.
امروزه محصولات پیشرفته تری نیز وارد بازار شده اند که حاوی آنتی اکسیدان هایی مثل ویتامین C، ویتامین E، فرولیک اسید و نیاسینامید هستند. این مواد قدرتمند، رادیکال های آزادی را که از دست فیلترهای UV فرار می کنند، خنثی می کنند و مانند یک تیم پشتیبان از سلول های پوستی محافظت می کنند. برخی از گران ترین و موثرترین ضدآفتاب های دنیا حتی حاوی آنزیم هایی هستند که می توانند DNA آسیب دیده سلول ها را ترمیم کنند.
فوتوپروتکشن مو: مراقبتی متفاوت از یک بافت حساس
شاید برایتان جالب باشد بدانید موها در مقایسه با پوست، آسیب پذیرتر هستند. دلیل آن ساده است: موها بافت زنده ای ندارند و توانایی ترمیم خود را از دست داده اند. وقتی تار مویی آسیب می بیند، هیچ راهی برای بازگشت به حالت اولیه وجود ندارد مگر اینکه کوتاه شود و موی جدید جایگزین آن گردد.
اشعه خورشید از چند جهت به موها آسیب می زند. اشعه UVB لایه بیرونی مو یعنی کوتیکول را تخریب می کند. کوتیکول در موی سالم مانند زرهی از فلس های روی هم قرار گرفته عمل می کند و از لایه های داخلی محافظت می نماید. وقتی این فلس ها آسیب می بینند، مو خشک، زبر و مستعد موخوره می شود. اشعه UVA اما عمیق تر نفوذ می کند و به ملانین یا همان رنگدانه طبیعی مو حمله می برد. این فرآیند باعث می شود موهای تیره رنگ پریده و کدر شوند و موهای روشن زرد به نظر برسند.
اما جدی ترین آسیب وقتی اتفاق می افتد که اشعه UV به پروتئین های ساختاری مو به ویژه کراتین ضربه بزند. کراتین ماده اصلی تشکیل دهنده مو است، پیوندهای دی سولفیدی که استحکام مو را تامین می کنند از بین می روند. نتیجه این فرآیند موهایی شکننده، کش آمده و بی خاصیت است که به راحتی می شکنند.
خبر خوش اینکه علم فوتوپروتکشن مو در سال های اخیر جهش بزرگی داشته است. امروزه شامپوها، نرم کننده ها و اسپری های مخصوصی وجود دارند که حاوی فیلترهای UV مخصوص مو هستند. برخلاف ضدآفتاب های پوستی، این ترکیبات باید سبک باشند و مو را چرب و سنگین نکنند. برخی از بهترین محصولات موجود در بازار از فناوری کپسول های نانو استفاده می کنند. این کپسول های میکروسکوپی حاوی مواد محافظ و ترمیم کننده هستند و به دلیل اندازه بسیار کوچکشان، می توانند به لایه های عمقی تر مو نفوذ کرده و از آنجا محافظت را آغاز کنند.
یکی از جذاب ترین نوآوری های سال های اخیر، استفاده از لیپوزوم های کاتیونی حاوی کراتین است. بیایید این فناوری را به طور ساده توضیح دهیم: تصور کنید موهای آسیبدیده شما مثل یک اسفنج خالی و خشک شدهاند که دیگر نمی توانند آب را در خود نگه دارند. حالا دانشمندان یک راه حل جادویی پیدا کردهاند: کپسول های ریزی که پر از پروتئین مو (همان کراتین) هستند و مثل آهنربا عمل می کنند. موهای آسیبدیده یک خاصیت مغناطیسی ضعیف دارند و این کپسول ها دقیقا برعکس آن خاصیت را دارند. نتیجه؟ این کپسول ها خودشان را مثل آهنربا به مو می چسبانند و محتویاتشان را عمیقا به تار مو تزریق می کنند. تحقیقات نشان داده این روش معجزهآسا می تواند نزدیک به دو سوم پروتئین از دست رفته مو را برگرداند. یعنی موهای خشک و شکننده شما دوباره نرم، براق و قوی می شوند، انگار که هیچوقت آسیب ندیده بودند.
روغن های طبیعی نیز همیشه گزینه ای در دسترس و موثر بوده اند. روغن نارگیل با SPF طبیعی حدود ۸، روغن جوجوبا و کره شی باتر می توانند لایه محافظتی روی مو ایجاد کنند. اما توجه داشته باشید که این روغن ها به تنهایی برای محافظت در برابر آفتاب شدید کافی نیستند و بهتر است در کنار سایر روش ها استفاده شوند.
تفاوت های کلیدی در محافظت از پوست و مو
بسیاری از مردم تصور می کنند همان ضدآفتابی که روی پوست می زنند برای مو هم مفید است، اما این تصور کاملا اشتباه است. پوست و مو دو بافت کاملا متفاوت هستند و هر کدام نیازهای خاص خود را دارند. اولین تفاوت در مکانیسم جذب است. پوست قابلیت جذب و نگهداری مواد را دارد، در حالی که مو سطحی صاف و غیرقابل نفوذ دارد. به همین دلیل کرم های ضدآفتاب سنگین پوستی، اگر روی مو زده شوند، فقط باعث چرب و سنگین شدن تارها می شوند بدون اینکه محافظت موثری ایجاد کنند.
دومین تفاوت در دوام محصولات است. ضدآفتاب های پوستی معمولا چند ساعت روی پوست باقی می مانند مگر اینکه با تعریق یا شنا پاک شوند. اما محصولات محافظ مو پس از هر بار شستشو کاملا از بین می روند و باید دوباره استفاده شوند. به همین دلیل است که اسپری های محافظ مو معمولا باید هر روز و پس از هر شامپو تجدید شوند.
سومین تفاوت به مواد موثره برمی گردد. در محصولات پوستی تاکید اصلی روی فیلترهای UV با قدرت جذب بالا و طیف گسترده است. اما در محصولات مو، علاوه بر فیلترهای UV، مواد ترمیم کننده کوتیکول، پروتئین های هیدرولیز شده و آنتی اکسیدان ها نیز نقش کلیدی دارند.
جدیدترین فناوری های دنیای فوتوپروتکشن
صنعت زیبایی و بهداشت هرگز متوقف نمی شود و هر سال شاهد نوآوری های شگفت انگیزی در زمینه فوتوپروتکشن هستیم. بیایید نگاهی به آخرین دستاوردهای علمی در این حوزه بیندازیم. فیلترهای زیستی یکی از هیجان انگیزترین پیشرفت های اخیر هستند. دانشمندان کشف کرده اند که برخی از جلبک ها و میکروارگانیسم های دریایی برای محافظت از خود در برابر نور خورشید، ترکیباتی به نام مایکوسپورین تولید می کنند. این ترکیبات طبیعی می توانند اشعه UV را با کارایی بالا جذب کنند و در عین حال کاملا زیست تخریب پذیر و دوستدار محیط زیست هستند. چندین برند لوکس جهانی استفاده از این فناوری را در محصولات ضدآفتاب خود آغاز کرده اند.
هوش مصنوعی نیز وارد این عرصه شده است. شرکت های بزرگ داروسازی از الگوریتم های یادگیری ماشین برای طراحی فیلترهای UV جدید استفاده می کنند. این الگوریتم ها میلیون ها ترکیب شیمیایی ممکن را شبیه سازی کرده و موثرترین و ایمن ترین گزینه ها را برای تولید صنعتی پیشنهاد می دهند. نتیجه این فرآیند، ضدآفتاب هایی با محافظت بالاتر، بافت بهتر و عوارض جانبی کمتر است.
نانوتکنولوژی نیز همچنان در خط مقدم تحولات قرار دارد. نانوکپسول ها و لیپوزوم هایی که قبلا به آنها اشاره کردیم، روز به روز هوشمندتر می شوند. جدیدترین نسل این فناوری ها قادرند مواد موثره را دقیقا در نقطه مورد نیاز و در زمان مناسب آزاد کنند. برای مثال برخی ضدآفتاب های پیشرفته وقتی در معرض نور UV قرار می گیرند، به طور خودکار میزان فیلتر آزاد شده را افزایش می دهند تا محافظت لحظه به لحظه بهینه شود.
اشتباهات رایج در فوتوپروتکشن
متاسفانه بسیاری از مردم با وجود استفاده از محصولات محافظ، باز هم دچار آسیب های نوری می شوند. دلیل این امر معمولا اشتباهاتی است که ناآگاهانه مرتکب می شوند.
اولین و شایع ترین اشتباه، استفاده نکردن از میزان کافی کرم ضدآفتاب است. تحقیقات نشان می دهد اکثر افراد تنها ۲۵ تا ۵۰ درصد مقدار مورد نیاز را روی پوست خود می مالند. برای پوشش کامل صورت و گردن، حداقل به یک بند انگشت پر از کرم نیاز دارید. برای کل بدن نیز این مقدار به شدت بیشتر خواهد بود.
دومین اشتباه، تمدید نکردن به موقع ضدآفتاب است. حتی بهترین و گران ترین ضدآفتاب های دنیا نیز حداکثر دو ساعت روی پوست دوام می آورند. اگر شنا می کنید یا عرق می کنید، این مدت به کمتر از یک ساعت کاهش می یابد.
سومین اشتباه، توجه نکردن به ماندگاری محصولات است. ضدآفتاب ها نیز مانند همه محصولات آرایشی و بهداشتی تاریخ انقضا دارند. استفاده از محصولات تاریخ گذشته نه تنها محافظتی ایجاد نمی کند، بلکه ممکن است باعث حساسیت و تحریک پوست شود.
چهارمین اشتباه، محافظت نکردن از مو است. همانطور که گفتیم، موها در برابر آفتاب بسیار آسیب پذیرند، اما بسیاری از مردم حتی به فکر استفاده از اسپری محافظ مو هم نمی افتند. یک کلاه ساده لبه دار می تواند معجزه کند.
نتیجه گیری
محافظت در برابر نور خورشید یک اصل ساده اما بسیار مهم در مراقبت از پوست و مو است. با درک صحیح از خطرات اشعه UV و به کارگیری روش های مناسب، می توانید سال ها پوستی جوان، شاداب و موهایی سالم و درخشان داشته باشید. به یاد داشته باشید که بهترین ضدآفتاب، آن چیزی است که شما حاضر باشید هر روز از آن استفاده کنید. پس محصولی را پیدا کنید که بافت، بو و احساس خوبی روی پوست و مویتان ایجاد کند. سرمایه گذاری روی فوتوپروتکشن در واقع سرمایه گذاری روی زیبایی و سلامت آینده شماست. از امروز شروع کنید، پوست و مویتان سال های بعد از شما تشکر خواهند کرد.
سوالات متداول
– آیا موهای رنگ شده بیشتر از موهای طبیعی آسیب می بینند؟
بله، خیلی بیشتر. مواد رنگ کننده مو کوتیکول را باز می کنند و مو را آسیب پذیرتر می کنند. اگر موی رنگ شده دارید، حتما قبل از بیرون رفتن از اسپری محافظ UV استفاده کنید و در صورت امکان از کلاه استفاده نمایید.
– چند بار در روز باید اسپری محافظ مو را تمدید کرد؟
هر بار که بیرون می روید، یک بار کافی است مگر اینکه موهایتان خیس شود یا کلاه از سر بردارید. برخلاف ضدآفتاب پوست که باید هر دو ساعت تمدید شود، اسپری مو تا زمانی که مو خیس یا عرق نکرده باشد روی تارها می ماند.
– چه تفاوتی بین SPF ۳۰ و SPF ۵۰ وجود دارد؟
تفاوت آنچنان بزرگی ندارد. SPF ۳۰ حدود ۹۷ درصد اشعه UVB را می بندد و SPF ۵۰ حدود ۹۸ درصد را. مهم تر از عدد SPF این است که به اندازه کافی بزنید و هر دو ساعت یک بار تمدید کنید. SPF بالاتر برای پوست های خیلی حساس یا افرادی که سابقه سرطان پوست دارند مفیدتر است.
منابع
