خورشید؛ دوست دیرینه یا دشمن پنهان پوست؟

به اشتراک بگذارید:

پرتوی نور خورشید، طیف گسترده ای از طول موج ها با انرژی های مختلف را شامل می شود که از طول موج زیاد به طول موج کم، عبارتند از: امواج رادیویی، مایکروویوها، مادون قرمز، نور مرئی، فرابنفش، پرتوهای ایکس و پرتوهای گاما. لازم به ذکر است که رابطه بین انرژی و طول موج برعکس است و با افزایش طول موج، اگرچه میزان نفوذ این پرتوها به درون پوست افزایش می یابد، اما برعکس میزان انرژی آن ها کاهش می یابد. در این مقاله تلاش شده است که با بیانی ساده و تحت عناوین زیر اثرات پرتوهای خورشید بر پوست بررسی گردد.

– اثرات پرتوهای فراینفش (UV) بر روی پوست

عوارض کوتاه مدت

عوارض بلند مدت

– چرا پوست ما بر اثر تماس با نور خورشید تیره می شود؟

– اثرات پرتوهای نور مرئی (visible) بر روی پوست

– اثرات پرتوهای مادون قرمز (IR) بر روی پوست

– فواید نور خورشید برای پوست

– آیا محصولات ضدآفتاب از جذب ویتامین D جلوگیری میکند؟

از میان امواجی که در ابتدا به آن اشاره کردیم، تنها پرتو فرابنفش (UV)، نور مرئی (visible) و پرتو مادون قرمز (IR) به پوست ما می رسند و هرکدام تا عمق خاصی از پوست نفوذ کرده و می توانند موجب آسیب شوند. در ادامه به بررسی این سه نوع پرتو می پردازیم:

اثرات پرتوهای فرابنفش (UV) بر روی پوست

پرتو فرابنفش یا UV خود به سه طیف UVA، UVB و UVC تقسیم می شود. UVA و UVB به میزان 5 درصد به پوست ما می رسند، اما UVC توسط لایه اوزون جذب می شود و بنابراین به پوست ما نمی رسد. با اینکه تنها ما در معرض درصد کمی از این اشعه ها هستیم اما قرار گرفتن در معرض پرتوهای فرابنفش میتواند عوارض متعددی برای پوست به همراه داشته باشد. این تأثیرات در دو دسته کوتاه مدت و بلندمدت قابل بررسی هستند.

عوارض کوتاه مدت

آفتاب سوختگی: با علائمی مانند قرمزی، سوزش و حساسیت پوست

تاولهای پوستی و حساسیتهای نوری به شکل جوشهای قرمز و همراه با خارش

عوارض بلند مدت

کاهش کلاژن و الاستین پوست: با علائمی مانند چین و چروک، شل شدگی و افتادگی پوست

لکههای تیره و تغییر رنگ پوست

چرا پوست ما بر اثر تماس با نور خورشید تیره می شود؟

پرتوی UV خورشید، مهم ترین محرک سنتز ملانین (رنگدانه اصلی پوست و مو)، تیره شدن و لک پوست می باشد. هرچه آفتاب در منطقه ای بیشتر باشد، پوست ملانین بیش تری تولید می کند. در واقع ملانین برای این تولید می شود که انرژی پرتوهای زیان بار خورشید مانند پرتوهای فرابنفش را جذب کند تا پوست در برابر مواجهه بیش از حد با آفتاب محافظت شود. ملانین ها همچون چتری، اطراف هسته سلول ها که محل قرارگیری ژن ها (DNA) می باشند را فرا گرفته و از ژن های ما در برابر پرتوهای مضر نور خورشید محافظت می کنند.

در صورت عدم حضور ملانین، انرژی UV آنقدر زیاد است که می تواند حتی پیوندهای محکم DNA را بشکند و موجب جهش ژنی و نهایتا سرطان شود. این سرطان ها به اشکال مختلف ظاهر میشوند و برخی از آن ها بسیار خطرناک هستند. نوعی از این سرطان ها که از سلولهای رنگدانهدار پوست آغاز می شود، می تواند به سرعت گسترش یابد.

اما اشکالی که عمل ملانین سازی به منظور حفاظت از پوست و ژن های ما ایجاد می کند، این است که رنگ پوست تیره تر می شود. بدتر از آن، مواجهه زیاد با آفتاب، علاوه بر تیره شدن پوست، لک های پوستی از هر نوع را تشدید می کند.

اثرات پرتوهای نور مرئی (visible) بر روی پوست

نور مرئی، همان پرتوهایی هستند که چشم انسان قادر به دیدنشان است و تقریباً نیمی از آن به لایه‌های پوست ما نفوذ می‌کند. این نور از هفت رنگ گوناگون تشکیل شده که در این میان، نور آبی به دلیل نزدیکی به محدوده‌ی فرابنفش، بالاترین سطح انرژی را دارد؛ به همین دلیل به آن نور مرئی پرانرژی (High Energy Visible Light) یا به اختصار HEV نیز می گویند. جالب است بدانید که علاوه بر نور خورشید، صفحات نمایش دستگاه‌هایی مثل موبایل، لپ‌تاپ، تبلت و حتی لامپ‌های LED نیز این نور پرانرژی را از خود ساطع می‌کنند.

در گذشته محل کار اغلب افراد در محل های روباز و در معرض نور خورشید قرار داشت، در حالیکه امروزه افراد معمولا در محل های سرپوشیده همچون ادارات و شرکت ها و دور از نور آفتاب ولی در معرض مستقیم نور مانیتورها و صفحات نمایشی همچون لپ تاپ، تبلت و گوشی های تلفن قرار دارند. این وسایل دیجیتالی، از خود نور آبی (HEV) ساطع می کنند که می تواند تا عمق زیادی از پوست نفوذ کرده و عوارض مختلفی اعم از چروک یا لک بر روی پوست ایجاد نماید. لذا لزوم استفاده از ترکیباتی که بتوانند نور آبی را مهار کنند، در ضدآفتاب ها ضروری به نظر می رسد. در سبد محصولات بامداد کیمیا نفیس می توانید ضدآفتاب هایی با قابلیت محافظت بالا در برابر پرتوهای مضر نور خورشید، پیدا کنید.

از مهم ترین اثرات نور آبی بر بدن، مهار هورمون ملاتونین (هورمون تنظیم ریتم شبانهروزی و ساعت بیولوژیک بدن و خواب) است. لذا کار کردن زیاد با وسایل دیجیتال و قرار گرفتن زیاد در معرض نور آبی به ویژه در ساعات قبل از خواب، علاوه بر صدمه به پوست، موجب کاهش کیفیت خواب نیز می شود.

اثرات پرتوهای مادون قرمز (IR) بر روی پوست

این اشعه که نسبت به دو پرتوی قبل، انرژی کمتری دارد در حدود 45 درصد به پوست ما می رسد. نور مادون قرمز با چشم قابل دیدن نیست، اما انرژی آن به صورت گرما احساس می شود.گرمای حاصل از خورشید و نیز گرمای حاصل از فر، لپ تاپ و حتی امواج ساطع شده از ریموت کنترل تلویزیون از نوع IR می باشند.

فواید نور خورشید برای پوست

اگرچه پرتوهای خورشید برای پوست ما آسیب هایی را به همراه دارد، اما نمی‌توان از نقش حیاتی و مزایای بی‌شمار آن چشمپوشی کرد. پرتو نور خورشید فواید بسیاری برای بدن دارد. از جمله برای از بین بردن میکروب های مضر پوست و سنتز ویتامین D نیاز است. ویتامین D برای بدن ما بسیار حائز اهمیت است. زیرا موجب استحکام استخوان، تولید سروتونین (هورمون شیمیایی شادی بخش) و افزایش روحیه می گردد. ویتامین D دو نوع اصلی دارد، یکی ویتامین D₂ که تنها در برخی قارچ ها تولید و یافت می شود و نوع دیگر ویتامین D₃است که در ماهی و سفیده تخم مرغ یافت می شود. از این دو نوع، بدن به ویتامین D₃نیاز بیشتری دارد. در میان مواد غذایی، ماهی های چرب مثل ماهی آزاد و سالمون غنی از ویتامین D₃بوده و تخممرغ، شیر، گوشت قرمز، کره، پرتقال و برخی مغزها هم جزء سایر منابع این ویتامین به شمار می آیند. اما مهمترین منبع ویتامین D₃نور خورشید است. پس از تابش نور خورشید بر سطح پوست، فعل و انفعالاتی در سلول های پوست رخ می دهد و ماده کلسترول طی این فرآیندهای شیمیایی به فرم فعال ویتامین D یعنی “کوله کلسیفرول” که همان نام علمی ویتامین D₃است، تبدیل می شود. تحقیقات نشان داده است که بین ساعت 10 صبح تا 14 عصر زمان مناسبی برای جذب ویتامین D است که بهترین ماههای سال نیز از اواخر اردیبهشت تا اوایل اشهریور می باشد. مدت زمان مورد نیاز برای قرار گرفتن در معرض نور خورشید جهت تامین ویتامین D حدود 20 دقیقه در روز می باشد.

آیا محصولات ضدافتاب از جذب ویتامین D جلوگیری میکند؟

برخلاف تصور عموم مردم که پوست سر و صورت را محل جذب پرتوهای موثر نور خورشید جهت سنتز ویتامین D می دانند، اما واقعیت این است که جذب پرتوهای محرک تولید این ویتامین، بیشتر در مناطقی از پوست دست و پا به خصوص کف دست، صورت می گیرد. بنابراین برای کسب مقدار کافی از ویتامین D نیاز است تا افراد (بویژه بانوان در دوران بارداری و شیردهی)، روزانه حداقل به مدت 15-10 دقیقه، بخش زیادی از پوست دست و پای خود را از آرنج و زانو به پایین و بدون لباس، در معرض نور مستقیم خورشید قرار دهند. طی این آفتاب گرفتن صورت و موها حتما باید توسط کلاه و یا ضدآفتاب پوشانده شوند. توجه داشته باشید که این ویتامین از طریق تابش غیرمستقیم نظیر تابش آفتاب از پشت شیشه نمی تواند در پوست ساخته شود.

در بین برندهای معتبر کیمیا نفیس می توانید ضدآفتاب های متناسب با پوست خود را انتخاب کنید تا هم بتوانید جذب ویتامین D داشته باشید و هم از آسیب پرتوهای خورشید در امان باشید.