مقدمه
اگر پوست شما مدت زمانی بعد از شستن صورت دوباره براق و چرب می شود، اما همزمان احساس کشیدگی، خشکی یا حتی پوسته پوسته شدن دارید، احتمالا این سوال برایتان پیش آمده که چطور ممکن است پوست همزمان چرب و خشک باشد؟ این حالت در واقع آنقدرها هم عجیب نیست. چربی پوست و میزان آب موجود در پوست دو موضوع متفاوت هستند. غدد چربی می توانند سبوم زیادی تولید کنند، در حالی که پوست همچنان نتواند آب کافی را در خود حفظ کند.
به همین دلیل اصطلاح «پوست چرب و دهیدراته» برای توصیف این شرایط استفاده می شود. در این حالت، مشکل اصلی لزوما کمبود چربی نیست، بلکه ممکن است پوست در حفظ رطوبت و آب دچار مشکل شده باشد.
شناخت این تفاوت اهمیت زیادی دارد؛ زیرا یکی از رایج ترین اشتباهات در این شرایط، تلاش برای از بین بردن هرچه بیشتر چربی پوست است. استفاده مداوم از شوینده های قوی، اسکراب یا محصولات خشک کننده ممکن است احساس چربی را برای مدت کوتاهی کاهش دهد، اما در صورت تحریک پوست می تواند وضعیت آن را پیچیده تر کند. آکادمی پوست آمریکا نیز برای پوست چرب استفاده از شوینده ملایم و مرطوب کننده مناسب را توصیه می کند.
پوست چرب و دهیدراته دقیقا یعنی چه؟
برای درک این موضوع، ابتدا باید بین «پوست چرب» و «پوست دهیدراته» تفاوت قائل شویم.
پوست چرب معمولا به پوستی گفته می شود که غدد سباسه یا غدد تولید کننده چربی در آن فعالیت بیشتری دارند و سبوم بیشتری روی سطح پوست تولید می شود. سبوم بخشی طبیعی از سیستم محافظتی پوست است و وجود آن به خودی خود مشکل محسوب نمی شود.
اما دهیدراته بودن پوست به موضوع دیگری مربوط است: میزان آب موجود در لایه های سطحی پوست و توانایی پوست برای حفظ این آب. بنابراین، دهیدراته بودن را بهتر است یک «وضعیت پوستی» بدانیم، نه یک نوع پوست دائمی. برای مثال، ممکن است فردی به صورت طبیعی پوست چربی داشته باشد اما به دلیل شستشوی بیش از حد، شرایط آب و هوایی خشک، استفاده نامناسب از محصولات لایه بردار یا آسیب دیدن سد پوستی، دچار کم آبی شود.
در نتیجه، پوست چرب و دهیدراته نه تنها امکان پذیر است، بلکه می تواند در افرادی دیده شود که تصور می کنند به دلیل چرب بودن پوست، دیگر نیازی به استفاده از محصولات مرطوب کننده ندارند.
چرا پوست چرب می تواند دهیدراته شود؟
سطح پوست یک سد محافظ دارد که یکی از وظایف مهم آن جلوگیری از خروج بیش از اندازه آب است. اگر این سد به هر دلیلی ضعیف یا تحریک شود، آب راحت تر از سطح پوست خارج می شود.
یکی از شاخص هایی که در مطالعات پوستی برای بررسی این موضوع استفاده می شود، TEWL یا «از دست رفتن آب از طریق پوست» است. افزایش TEWL معمولا با اختلال در عملکرد سد پوستی ارتباط دارد.
البته برای درک این موضوع لازم نیست وارد جزئیات پیچیده علمی شویم. کافی است بدانیم که پوست سالم باید بتواند مقدار مناسبی از آب را در لایه های سطحی خود حفظ کند.
عوامل مختلفی می توانند این تعادل را برهم بزنند، از جمله:
- شستشوی بیش از حد صورت
- استفاده از شوینده های بسیار قوی
- شستن صورت با آب بسیار داغ
- استفاده بیش از اندازه از اسکراب
- مصرف همزمان چند محصول لایه بردار
- استفاده نادرست از رتینوئیدها یا اسیدها
- قرار گرفتن طولانی مدت در هوای سرد یا خشک
- باد شدید
- استفاده از برخی محصولات تحریک کننده
به همین دلیل، گاهی فرد برای کنترل چربی پوست، آن را بیش از حد خشک می کند و بعد متوجه می شود پوستش کشیده، حساس و پوسته پوسته شده است.
آیا پوست چرب به مرطوب کننده نیاز دارد؟
بله. این یکی از مهم ترین نکاتی است که باید درباره پوست چرب بدانیم.
چرب بودن پوست به این معنی نیست که پوست آب کافی دارد یا عملکرد سد پوستی آن کاملا مطلوب است. به همین دلیل، حتی پوست چرب نیز ممکن است به یک مرطوب کننده مناسب نیاز داشته باشد.
آکادمی پوست آمریکا نیز توصیه می کند افراد دارای پوست چرب از مرطوب کننده مناسب استفاده کنند و در صورت مستعد بودن پوست به جوش، به دنبال محصولاتی با برچسب هایی مانند Non-comedogenic یا Oil-free باشند. البته انتخاب محصول اهمیت زیادی دارد. برای پوست های چرب معمولا بافت های سبک تر مانند ژل، ژل کرم یا امولسیون های سبک قابل تحمل تر هستند. بنابراین مسئله این نیست که «مرطوب کننده استفاده کنیم یا نکنیم»، بلکه باید پرسید چه نوع مرطوب کننده ای برای پوست چرب مناسب است؟
علائم پوست چرب و دهیدراته چیست؟
پوست چرب و دهیدراته می تواند ظاهر و احساس متفاوتی داشته باشد. برخی از نشانه های رایج عبارتند از:
– احساس کشیدگی بعد از شستشو
اگر بعد از شستن صورت احساس می کنید پوستتان سفت یا کشیده شده است، به خصوص اگر این حالت مدت زیادی ادامه داشته باشد، ممکن است شوینده یا روش پاکسازی برای پوستتان بیش از حد قوی باشد.
– چرب شدن پوست در طول روز
ممکن است چند ساعت بعد از شستشو، پیشانی، بینی یا کل صورت دوباره براق شود. دهیدراته بودن پوست مانع از تولید سبوم نمی شود.
– پوسته های ریز
گاهی پوست چرب و دهیدراته همزمان پوسته های ظریفی روی سطح خود نشان می دهد. این حالت معمولا در اطراف بینی، کنار دهان یا روی گونه ها بیشتر دیده می شود. البته پوسته پوسته شدن همیشه به معنی دهیدراته بودن نیست و می تواند علت های دیگری نیز داشته باشد.
– احساس سوزش یا حساسیت
وقتی سد پوستی تحت تاثیر قرار گرفته باشد، ممکن است پوست نسبت به محصولاتی که قبلا بدون مشکل استفاده می کردید، واکنش بیشتری نشان دهد.
– ظاهر کدر و ناصاف
کمبود آب در لایه های سطحی پوست می تواند باعث شود پوست شفافیت و نرمی طبیعی خود را کمتر نشان دهد. با این حال، هیچ کدام از این علائم به تنهایی نمی توانند دهیدراته بودن پوست را به طور قطعی تشخیص دهند.
چه عواملی باعث دهیدراته شدن پوست چرب می شوند؟
یکی از مهم ترین عوامل، پاکسازی بیش از حد است. بعضی افراد تصور می کنند هرچه پوست چرب تر باشد، باید بیشتر شسته شود. در حالی که استفاده از شوینده بسیار قوی یا شستشوی مکرر می تواند باعث خشکی و تحریک پوست شود. آکادمی پوست آمریکا نیز توصیه می کند افراد دارای پوست چرب از شوینده ملایم استفاده کنند و از پاکسازی خشن پوست خودداری کنند.
استفاده بیش از حد از محصولات لایه بردار نیز می تواند مشکل ساز باشد. اسیدهای لایه بردار، رتینوئیدها و برخی محصولات ضدجوش می توانند در بعضی افراد باعث خشکی و تحریک شوند؛ به همین دلیل میزان و نحوه استفاده از آنها باید با شرایط پوست هماهنگ باشد.
آب و هوا نیز بی تاثیر نیست. هوای سرد و خشک می تواند شرایط پوست را تغییر دهد و باعث افزایش خشکی و از دست رفتن آب شود. در نهایت، استفاده همزمان از چند محصول فعال نیز می تواند سد پوستی را تحت فشار قرار دهد. گاهی ساده کردن روتین، بهتر از اضافه کردن یک محصول جدید است.
برای پوست چرب و دهیدراته چه ترکیباتی مناسب هستند؟
برای مراقبت از پوست چرب و دهیدراته بهتر است به جای تمرکز صرف روی «خشک کردن پوست»، به دنبال ایجاد تعادل باشیم.
– گلیسیرین
گلیسیرین یکی از ترکیبات شناخته شده در محصولات مرطوب کننده است که به حفظ آب در لایه های سطحی پوست کمک می کند.
– هیالورونیک اسید
هیالورونیک اسید نیز در بسیاری از محصولات آبرسان استفاده می شود و می تواند به افزایش میزان آب در لایه های سطحی پوست کمک کند.
– سرامیدها
سرامیدها از ترکیبات مهم ساختار سد پوستی هستند و در بسیاری از محصولات طراحی شده برای پوست خشک یا آسیب دیده از سد پوستی استفاده می شوند. شواهد علمی نشان می دهد که ترکیبات مرطوب کننده و تقویت کننده سد پوستی می توانند به بهبود عملکرد این سد و کاهش از دست رفتن آب کمک کنند.
– نیاسینامید
نیاسینامید نیز یکی از ترکیبات پرکاربرد در محصولات مراقبت از پوست است و در فرمولاسیون های مختلف برای پوست چرب، مستعد جوش و دارای مشکلات سد پوستی مورد استفاده قرار می گیرد. نکته مهم این است که یک ترکیب به تنهایی نمی تواند برای همه افراد بهترین انتخاب باشد. نوع پوست، شرایط محیطی و سایر محصولاتی که فرد استفاده می کند، همگی در انتخاب محصول مناسب نقش دارند.
آبرسان بهتر است یا مرطوب کننده؟
این سوال بسیار رایج است، اما پاسخ آن به فرمولاسیون محصول بستگی دارد. در بازار محصولات مراقبت از پوست، اصطلاح «آبرسان» معمولا برای محصولاتی استفاده می شود که حاوی ترکیبات جاذب آب مانند گلیسیرین یا هیالورونیک اسید هستند.
مرطوب کننده ها می توانند علاوه بر ترکیبات جاذب آب، حاوی نرم کننده ها و ترکیباتی باشند که به کاهش تبخیر آب از سطح پوست کمک می کنند. به همین دلیل، برای پوست چرب و دهیدراته لزوما لازم نیست بین آبرسان و مرطوب کننده یکی را انتخاب کنیم. گاهی یک محصول سبک می تواند هر دو نقش را تا حدی ایفا کند. در واقع بهتر است به جای توجه صرف به نام محصول، ترکیبات و بافت آن را بررسی کنیم.
آیا پوست چرب و دهیدراته همان پوست مختلط است؟
پوست مختلط معمولا در بخش هایی از صورت چرب تر و در قسمت هایی دیگر خشک تر است. برای مثال، پیشانی و بینی ممکن است چرب باشند اما گونه ها خشک تر باشند. اما دهیدراته بودن به میزان آب پوست مربوط است. بنابراین یک فرد می تواند پوست مختلط و دهیدراته داشته باشد یا پوست چرب و دهیدراته. حتی پوست خشک نیز ممکن است در شرایط خاص دچار کم آبی شود. این تفاوت اهمیت زیادی دارد، زیرا روش مراقبت از پوست باید بر اساس هر دو ویژگی در نظر گرفته شود.
اشتباهات رایج در مراقبت از پوست چرب و دهیدراته
یکی از رایج ترین اشتباهات، تلاش برای خشک کردن کامل پوست است. استفاده مداوم از شوینده های قوی، اسکراب و محصولات قابض ممکن است در کوتاه مدت احساس چربی را کاهش دهد، اما اگر باعث تحریک پوست شود، ادامه دادن آن منطقی نیست.
اشتباه دیگر، استفاده همزمان از چند ماده فعال است. برای مثال، ترکیب چند نوع لایه بردار با رتینوئیدها و محصولات ضدجوش می تواند برای برخی پوست ها بیش از حد تحریک کننده باشد.
همچنین تغییر مداوم محصولات باعث می شود نتوانیم بفهمیم کدام محصول با پوست سازگار نیست. برای پوست چرب، هدف نباید «خشک و مات کردن به هر قیمت» باشد. هدف بهتر، کنترل چربی در کنار حفظ سلامت سد پوستی است.
نتیجه گیری
پوست چرب و دهیدراته یک تناقض نیست. چربی پوست بیشتر به میزان تولید سبوم مربوط می شود، در حالی که دهیدراته بودن به میزان آب موجود در لایه های سطحی پوست و توانایی پوست برای حفظ آن ارتباط دارد. به همین دلیل ممکن است پوستی در طول روز چرب و براق باشد، اما همزمان احساس کشیدگی، خشکی، پوسته ریزی یا حساسیت داشته باشد. در چنین شرایطی، اولین راه حل نباید استفاده از محصولات قوی تر برای خشک کردن پوست باشد.
پاکسازی ملایم، استفاده از یک مرطوب کننده مناسب، توجه به ترکیبات آبرسان و تقویت کننده سد پوستی و پرهیز از لایه برداری بیش از حد می تواند رویکرد منطقی تری باشد. در نهایت، هدف از مراقبت از پوست چرب و دهیدراته، حذف کامل چربی نیست؛ بلکه ایجاد تعادل میان کنترل سبوم، حفظ آب پوست و محافظت از سد پوستی است.
سوالات متداول
– آیا نوشیدن آب بیشتر می تواند پوست دهیدراته را درمان کند؟
نوشیدن آب برای سلامت عمومی بدن ضروری است، اما افزایش مصرف آب به تنهایی درمانی برای دهیدراته بودن پوست محسوب نمی شود. مراقبت از سد پوستی و استفاده از محصولات مناسب نیز اهمیت دارد.
– آیا پوست دهیدراته می تواند منافذ بازتری نشان دهد؟
کم آبی می تواند باعث تغییر ظاهر و بافت سطح پوست شود و در برخی افراد منافذ را بیشتر نمایان کند، اما منافذ باز علت های مختلفی دارند و فقط با دهیدراته بودن پوست توضیح داده نمی شوند.
– آیا پوست چرب و دهیدراته می تواند در تابستان هم ایجاد شود؟
بله. گرما و افزایش تعریق به معنی هیدراته بودن پوست نیست. استفاده از شوینده های قوی، شستشوی مکرر و قرار گرفتن در معرض آفتاب و هوای خشک می تواند در تابستان نیز پوست را دچار کم آبی کند.
منابع
